Depresja lękowa – połączenie zaburzeń lękowych i depresji

Depresja lękowa (inaczej – agitacyjna) jest specyficznym zaburzeniem, niejednokrotnie zagrażającym zdrowiu i życiu cierpiących na nie pacjentów. Niepewność jutra, nagłe, nieprzewidziane zmiany w życiu i nieustannie przekształcający się obraz naszego świata sprawiają, że dotyka ona coraz większej ilości osób. Jak rozpoznać depresję lękową? Co oprócz wymienionych czynników może przyczyniać się do powstawania zaburzenia?

Co wyróżnia depresję lękową spośród innych zaburzeń?

Depresja lękowa (inaczej – agitacyjna) jest wielopłaszczyznowym zaburzeniem psychicznym. Faktem jest, że u przeważającej większości (według niektórych szacunków nawet do 95%) osób, borykających się z depresją występują również objawy o charakterze lękowym. Jak zatem będziemy spośród nich wyróżniać pacjentów, u których stwierdzimy depresję lękową? Podstawą prawidłowej diagnozy będzie w tym wypadku rozpoznanie i określenie proporcji pomiędzy występowaniem zaburzeń typowo depresyjnych oraz lękowych.

W przypadku depresji agitacyjnej mamy do czynienia z nieustannym, wolnopłynącym lękiem, przejawiającym się bez większego powodu oraz utrudniającym codzienne funkcjonowanie. Chory nie będzie doświadczał napadów paniki czy histerii, a jego objawy lękowe rzadko będą się przejawiać w postaci somatycznej. Ponadto depresja w tego typu zaburzeniach również przebiega w stopniu umiarkowanym, nigdy nie przybierając postaci ostrej, objawiającej się całkowitym brakiem woli życia. Niemniej jednak nawarstwienie objawów depresyjnych oraz lękowych przyczynia się do większego prawdopodobieństwa wystąpienia myśli i prób samobójczych niż ma to miejsce w przypadku zaburzeń o jednolitym charakterze.

Rozpoznanie depresji lękowej w wywiadzie psychologicznym nastręcza niemałych trudności. Zaburzenie, ze względu na dość nietypowy przebieg, w pierwszej chwili często bywa mylone z nerwicą lub chorobą afektywną dwubiegunową. Bywa także, że depresja lękowa jest leczona jedynie środkami przeciwdepresyjnymi – co ze względu na gwałtowne zmiany w obrazie neurobiologicznym pacjenta może doprowadzić do nasilenia się objawów lękowych. Najczęściej jednak zaburzenia tego typu nie spotykają się z odpowiednim rozpoznaniem, przez co ich objawy maskowane są przy pomocy używek i ogólnodostępnych środków na uspokojenie. Z tego też powodu osoby borykające się z nierozpoznaną depresją lękową są bardzo podatne na uzależnienia – zarówno od alkoholu czy narkotyków, jak i od leków, takich jak benzodiazepiny i ich pochodne.

Jakie są przyczyny depresji lękowej?

Do najczęstszych powodów występowania zaburzenia możemy zaliczyć obniżony poziom wydzielania serotoniny oraz nierozwiązane problemy natury psychologicznej. Rozwojowi depresji agitacyjnej sprzyja sztywny światopogląd pacjenta, skłaniający do reakcji lękowych na jakiekolwiek zmiany w obrazie otaczającej go rzeczywistości. Znacznie częściej doświadczają jej osoby konserwatywne, postrzegające siebie i świat w sposób jednoznacznie zdefiniowany. W takich warunkach zewnętrzne czynniki znacznie łatwiej mogą zaburzyć dobrostan pacjenta, doprowadzając do wystąpienia objawów klinicznych.

Niezdolność do wyrażania emocji czy naturalna skłonność do lęku i melancholii również mogą stanowić podłoże dla pojawienia się zaburzeń depresyjno-lękowych. Nie bez znaczenia pozostaje również styl życia pacjenta – ze szczególnym uwzględnieniem zażywania substancji psychoaktywnych, aktywizujących wydzielanie serotoniny i dopaminy (takich jak amfetamina czy MDMA). Nieprawidłowości w funkcjonowaniu neuroprzekaźników mogą w takich sytuacjach występować nawet na wiele miesięcy po zaprzestaniu przyjmowania używek. Przyczyną wystąpienia depresji lękowej mogą być także schorzenia natury gastrologicznej – szczególnie dolegliwości, dotyczące funkcjonowania jelita grubego, w którym ma miejsce produkcja znacznej większości wytwarzanej w organizmie człowieka serotoniny.

Obniżony poziom wspomnianego neuroprzekaźnika może mieć daleko idące konsekwencje dla ludzkiej psychiki. Niedobór serotoniny będzie się objawiał między innymi obniżoną motywacją do działania, niechęcią do uczestniczenia w życiu towarzyskim czy skłonnością do zaniedbywania codziennych obowiązków. Nieprawidłowości w jej metabolizmie bezpośrednio przyczyniają się do zaniku odporności na stres i czynniki zewnętrzne, co z kolei zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń lękowych.

Jak przebiega leczenie depresji lękowej?

Najskuteczniejszym sposobem łagodzenia objawów depresji agitacyjnej jest farmakoterapia, połączona z wnikliwą psychoterapią (najczęściej behawioralno-poznawczą). W przypadku tego typu zaburzeń z reguły stosowane są leki przeciwpsychotyczne, w niektórych sytuacjach wspomagane niskimi dawkami środków antydepresyjnych. Ze względu na ryzyko nasilenia się objawów lękowych, które mogłoby wystąpić przy zastosowaniu wyższych dawek antydepresantów, często jednak rezygnuje się z wcielenia tego typu leków do farmakoterapii.

Należy pamiętać, że leczenie farmakologiczne w przypadku zaburzeń depresyjno-lękowych ma za zadanie głównie zabezpieczenie zdrowia i życia pacjenta w pierwszej fazie choroby. Przez cały jej przebieg powinno być ono regulowane przez lekarza psychiatrę stosownie do postępów w prowadzonej równolegle psychoterapii oraz dostosowywane do rzeczywistych potrzeb pacjenta. Dzięki takiemu podejściu do procesu leczenia istnieje duża szansa na skuteczne rozwiązanie psychologicznych i fizjologicznych przyczyn zaburzenia oraz – w perspektywie czasu – wyeliminowanie konieczności dożywotniego przyjmowania środków farmakologicznych.