Wypalenie zawodowe a depresja

Wypalenie zawodowe nie jest klasyfikowane jako jednostka chorobowa. Nie zmienia to faktu, że może stać się przyczyną poważnych zaburzeń, w tym także depresji. Stan, w którym odczuwany jest całkowity brak motywacji do pracy, sam w sobie nosi już symptomy tego schorzenia, a z czasem zaczyna rozprzestrzeniać się także na inne sfery życia. Aby tego uniknąć, należy w porę rozpoznać jego objawy i podjąć działania służące zapobieganiu ich pogłębiania. Jaka zależność występuje między wypaleniem zawodowym i depresją? Jak rozpoznać moment, w którym podjęcie stosownych działań staje się koniecznością?

Przedstawiciele niektórych zawodów są w szczególności narażeni na negatywne skutki wynikające z wykonywanej pracy. Należy jednak podkreślić, że każda profesja może mieć destrukcyjny wpływ na stan zdrowia psychicznego, zwłaszcza gdy u osoby wykonującej określony zawód pojawiają się symptomy wypalenia zawodowego. Problemy w pracy z czasem zaczynają przenosić się na inne sfery życia. W większości takich przypadków można już mówić o pełnoobjawowej depresji.

Depresja dotyka coraz młodsze osoby

Czym właściwie jest depresja i jakie przyczyny doprowadzają do wystąpienia tej choroby? Pod tym pojęciem należy rozumieć zespół zaburzeń afektywnych (czyli nastroju), którego objawy dotyczą także codziennej aktywności. Symptomy depresji mają charakter długotrwały i są obciążające dla osoby chorej, co w konsekwencji prowadzi do wystąpienia licznych patologii w obszarze codziennego funkcjonowania.

Nie należy mylić depresji z epizodycznymi stanami smutku lub przygnębienia. Te zazwyczaj nie doprowadzają do wystąpienia negatywnych skutków o charakterze długofalowym. Inaczej wygląda to w przypadku depresji. Objawy utrzymujące się przez wiele miesięcy upośledzają każdą sferę życia, a z czasem prowadzą do wyniszczenia organizmu.

Obecnie depresja ma status najczęściej występującego zaburzenia psychicznego. Co warte podkreślenia, specjaliści nie mają wątpliwości, że choroba dotyka coraz młodsze osoby. Ci z nas, którzy urodzili się po 1975 roku, są obarczeni dwukrotnie wyższym ryzykiem wystąpienia depresji niż osoby urodzone przed tą datą. Mało tego, depresja coraz częściej dotyczy nie tylko dorosłych, ale także nastolatków. Jak wskazują dane statystyczne, pierwsze symptomy depresji pojawiają się już u 15-latków. Oznacza to, że w ciągu 60 lat, średnia wieku osób z początkowymi objawami stanów depresyjnych obniżyła się dwukrotnie!

Jakie są przyczyny depresji?

W poważnych przypadkach (które wbrew pozorom wcale nie należą do rzadkości) depresja może doprowadzić do całkowitej utraty zainteresowania wszystkimi sferami życia, a w konsekwencji – nawet do samobójstwa. Mając to na uwadze, warto zastanowić się nad najczęstszymi przyczynami występowania tego schorzenia.

W niektórych przypadkach, depresja może rozwijać się na tle endogennym. Oznacza to, że jest uwarunkowana genetycznie lub metabolicznie. Częściej jednak schorzenie ma podłoże egzogenne i psychogenne. W takich przypadkach, depresja jest następstwem obciążenia związanego z występującymi chorobami somatycznymi, stanowi następstwo przyjmowanych leków i uzależnienia od nich, uzależnienia od substancji psychoaktywnych (alkoholu i/lub narkotyków), trudnej sytuacji życiowej (rodzinnej, materialnej, zawodowej), a nawet pozornie niegroźnych wydarzeń o charakterze pozytywnym, jak powiększenie rodziny, zmiana pracy czy miejsca zamieszkania.

Mówiąc o przyczynach depresji, nie można pominąć warunków pracy i stresu towarzyszącego wykonywaniu obowiązków zawodowych. W tym miejscu dochodzimy do bardzo ważnego punktu, jakim jest stan wyczerpania psychicznego w konsekwencji prowadzący do wypalenia zawodowego.

Wypalenie zawodowe może prowadzić do wystąpienia depresji

Żeby móc lepiej pojąć zależność pojawiającą się na linii wypalenie zawodowe – depresja, najpierw trzeba zrozumieć istotę tego stanu. Pierwsze symptomy wypalenia zawodowego są dość łagodne i łatwo można zinterpretować je jako chwilowe wyczerpanie pracą. Mówimy tu o objawach takich jak przemęczenie i uczucie zniechęcenia do wykonywanych obowiązków. Z czasem te symptomy zaczynają przybierać na sile, a obok nich pojawiają się kolejne:

  • poczucie utraty zdolności do wykonywania swoich obowiązków,
  • brak jakiejkolwiek motywacji do ich podejmowania,
  • pesymizm towarzyszący wyobrażeniom o przyszłości,
  • chroniczne uczucie zmęczenia,
  • silna potrzeba izolacji,
  • ograniczenie, a z czasem – całkowita rezygnacja z życia towarzyskiego,
  • uczucie rozdrażnienia, które przenosi się na sferę rodzinną,
  • problemy somatyczne, w szczególności: bezsenność, bóle głowy i utrata apetytu.

Gdy wypalenie zawodowe przeistoczy się w depresję, u osoby chorej mogą pojawić się nawet myśli samobójcze.

Z powyższego wynika, że nawet wczesne objawy wypalenia zawodowego są zbliżone do symptomów depresji. Jeżeli utrzymują się długo, a obok pierwszych pojawiają się kolejne, stan wypalenia szybko może przeistoczyć się w pełnoobjawową chorobę, wyniszczającą psychicznie i fizycznie.

Kto w największym stopniu jest narażony na wypalenie zawodowe?

Przypisywanie wypalenia zawodowego do konkretnych stanowisk i funkcji jest błędem, bowiem stan ten może dotyczyć zarówno osoby piastującej stanowisko dyrektorskie, jak i osób klasyfikowanych najniżej w pracowniczej hierarchii. Specjaliści nie mają jednak wątpliwości, że niektórzy są szczególnie narażeni na wystąpienie tego zjawiska.

Powyższe dotyczy przede wszystkim tych z nas, którzy w swojej pracy mają kontakt z ludźmi, a ich obowiązki polegają na niesieniu pomocy i troszczeniu się o inne osoby. Do tej kategorii można zakwalifikować m.in. lekarzy, pracowników opieki społecznej i nauczycieli. Istnieją także pewne czynniki, które w szczególnym stopniu narażają na wypalenie zawodowe. W tym miejscu należy wskazać na przemęczenie wynikające z nadmiaru pracy, funkcjonowanie w warunkach przewlekłego stresu, znaczną odpowiedzialność wynikającą z zajmowanego stanowiska, dotarcie do granicy rozwoju zawodowego, ograniczoną decyzyjność oraz na konflikty i utrudnioną komunikację w środowisku współpracowników. Nie można pominąć zjawiska mobbingu.

Także pewne cechy osobowości sprawiają, że dana osoba jest w większym stopniu narażona na wypalenie w pracy. Dotyczy to ludzi o niskiej samoocenie, którzy narzucają sobie zbyt ambitne cele, nieasertywnych, których cechuje znaczny pesymizm, niepotrafiących optymalnie zarządzać czasem pracy, którzy nie potrafią porozumieć się z innymi oraz perfekcjonistów. Nie bez znaczenia jest też prowadzony styl życia. Stwierdzono, że osoby stroniące od aktywności fizycznej, stosujące niezdrową dietę i zaniedbujące higienę snu znajdują się w grupie szczególnego ryzyka.

Skutki depresji wynikającej z wypalenia zawodowego

Depresja znacząco zakrzywia postrzegany obraz rzeczywistości. Kiedy wypalenie zawodowe doprowadza do wystąpienia choroby, wykonywanie obowiązków służbowych staje się jeszcze trudniejsze. Osoba chora nie potrafi już funkcjonować na gruncie zawodowym. Na tym etapie, zaburzenia nie dotyczą już wyłącznie tej sfery, a obejmują dosłownie każdą dziedzinę życia. Chory zaczyna inaczej postrzegać samego siebie. Obniżona samoocena wywiera silnie negatywny wpływ na efektywność w pracy. Osoba cierpiąca na depresję unika nowych wyzwań, stara się tylko przetrwać do końca dnia. Nie myśli już o rozwoju zawodowym, nie angażuje się w sprawy służbowe, całkowicie zaniedbuje relacje ze współpracownikami. W końcu dochodzi do punktu, w którym pojawia się i niej całkowite zobojętnienie. Z czasem objawy zaczynają przybierać na sile i zaczynają pojawiać się nowe, w tym najcięższe.

Jak temu zapobiec? Rada jest tylko jedna – trzeba w porę dostrzec pierwsze objawy wypalenia zawodowego i podjąć stosowną reakcję. Niektórym osobom wystarczy urlop, który pozwoli im na jakiś czas odciąć się od zawodowej rzeczywistości. Inni będą musieli poprosić o przeniesienie na inne stanowisko lub nawet zmienić pracę. Takie decyzje są trudne, ale stojąc w obliczu ciężkiej choroby, mogą okazać się nieuniknione. W przypadku bardziej nasilonych symptomów, niezbędna będzie pomoc specjalisty. Psychoterapia może znacząco zmienić postrzeganie rzeczywistości i w konsekwencji – zapobiec wystąpieniu depresji. Jeżeli specjalista stwierdzi, że konieczne jest wdrożenie leczenia farmakologicznego, należy bezwzględnie zastosować się do jego zaleceń.