Zespół przewlekłego zmęczenia – jak możesz sobie pomóc?

Chroniczne zmęczenie jest przypadłością, na którą uskarża się nawet 11 z 16 milionów pracujących Polaków. Nie jesteśmy pod tym względem wyjątkowi: zespół przewlekłego zmęczenia jest jednym z najczęściej poruszanych w gabinetach lekarskich kwestii na całym świecie. Niestety, jest to problem równie powszechny, co bagatelizowany. W jaki sposób skutecznie walczyć z chronicznym zmęczeniem? Dlaczego warto sięgnąć po rozwiązania proponowane przez medycynę funkcjonalną?

Zmęczenie a przewlekłe zmęczenie – jaka jest różnica?

Zmęczenie to stan, którego nie da się całkowicie uniknąć. Prowadząc nawet bardzo zrównoważony tryb życia, w którym praca, odpoczynek, aktywność fizyczna i intelektualna pozostają w odpowiednich proporcjach, również doświadczamy czasowego zmęczenia. To naturalny element naszej egzystencji, który – jak wszystkie inne wrażenia płynące z ciała – powinien być dla nas sygnałem, że czas się zatrzymać i dać sobie wytchnienie. Niektóre etapy życia są bardziej związane z występowaniem zmęczenia, niż inne – podjęcie nowej, nieznanej aktywności zawodowej, zostanie rodzicem czy przeprowadzka są przykładem takich “momentów przejścia”.

Jeśli zmęczenie zdarza się sporadycznie i jest skorelowane z aktualnie mającymi miejsce krótkoterminowymi wydarzeniami, wymaga od nas zaopiekowania się sobą, ale prawdopodobnie nie jest powodem do niepokoju. Jeśli natomiast uczucie zmęczenia towarzyszy nam niemal bez przerwy i nie znajdujemy sposobu na to, jak się go pozbyć – niezbędnym jest podjęcie konkretnych działań.

Czy doświadczam zespołu chronicznego zmęczenia?

Zespół chronicznego zmęczenia (z ang. chronic fatique syndrome – CFS) to choroba, która objawia się przede wszystkim uczuciem absolutnego wycieńczenia. Badania wskazują, że na zachorowanie podatne są bardziej kobiety, niż mężczyźni. Do najczęstszych symptomów choroby zalicza się:

  • wykończenie,
  • problemy ze snem,
  • bóle mięśniowe i stawowe o nieznanym podłożu,
  • problemy z koncentracją,
  • bóle i zawroty głowy,
  • alergie pokarmowe i skórne,
  • bóle gardła,
  • osłabienie odporności.

Zespół chronicznego zmęczenia – jakie są jego przyczyny?

Przyczyny zapadania na chroniczne zmęczenie zdaniem medycyny konwencjonalnej nie są poznane. Niektórzy lekarze stawiają hipotezę, że CFS związany jest z zakażeniem konkretnymi wirusami, alergiami czy zaburzeniami hormonalnymi na osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Pacjenci z CFS poddawani wnikliwym badaniom często mieli niedostateczny poziom serotoniny, wykazywali również objawy depresji.

Efektem takiego spojrzenia na CFS jest leczenie chorych doświadczających wyżej wymienionych objawów w sposób, który nie przynosi im długotrwałej ulgi. Podawanie środków uśmierzających dolegliwości takie jak świąd skóry czy zaburzenie trawienia, a tym bardziej leków psychotropowych celem ustabilizowania nastroju jest jedynie działaniem doraźnym. Zespół chronicznego zmęczenia może być jednak leczony skutecznie. W jaki sposób?

Medycyna funkcjonalna – systemowe spojrzenie na pacjenta

Medycyna funkcjonalna proponuje holistyczne spojrzenie na pacjenta. W ten sposób zamiast skupiać się na identyfikowaniu i eliminowaniu pojedynczych objawów choroby, stara się dotrzeć do jej pierwotnych przyczyn. Systemowe spojrzenie na pacjenta pozwala na wnikliwe rozpoznanie jego stanu zdrowia, na który składa się stan ciała, ale również psychiki.

Zdaniem specjalistów medycyny funkcjonalnej, wyleczenie choroby wymaga przyjrzenia się jej korzeniom. Zespół chronicznego zmęczenia najczęściej związany jest z poniższymi źródłami, z których każde wymaga bliższego sprawdzenia.

Zaniedbany układ trawienny

Wielu pacjentów z CFS skarży się na problemy z jelitami (np. zespół drażliwego jelita), dlatego specjaliści medycyny funkcjonalnej rozpoczynają badania najczęściej od przyjrzenia się układowi trawiennemu. Złe samopoczucie, zmęczenie, alergie skórne czy różnorodne stany zapalne mogą być bowiem nie tyle problemem samym w sobie, co bazować właśnie na nietolerancjach pokarmowych, a także nieodpowiednim składzie flory bakteryjnej jelit.

Specjalista medycyny funkcjonalnej podejrzewając, że to właśnie jelita są główną przyczyną złego samopoczucia pacjenta, przeprowadzi szereg testów, mających na celu zidentyfikowanie, co stanowi problem dla układu trawiennego (bakterie, pasożyty, nietolerancja) i na tej podstawie ustali indywidualny plan leczenia. Najczęściej bazuje on na wprowadzeniu specyficznej diety, leków przeciwgrzybiczych i suplementacji probiotykami.

Dieta i substancje odżywcze

Niedożywienie najczęściej kojarzone jest z niedostateczną podażą kalorii, tymczasem najnowsze badania wykazują, że nieodpowiednio odżywione bywają również osoby spożywające nawet zbyt obfite, w stosunku do swojego trybu życia, posiłki. Związane jest to z faktem, że często pacjenci nieodpowiednio bilansują swoją dietę, doprowadzając do pogłębiających się braków witamin i minerałów w swoim organizmie. Najczęściej przy chronicznym zmęczeniu diagnozowane są niedobory takich pierwiastków, jak:

  • magnez,
  • żelazo,
  • cynk,
  • selen,
  • witamina D,
  • witamina B12.

Skorygowanie diety, uzupełnienie jej o wspomniane minerały oraz dopasowanie suplementacji odpowiedniej do zapotrzebowania konkretnego pacjenta jest kluczowym elementem systemowego leczenia zespołu chronicznego zmęczenia w medycynie funkcjonalnej.

Nieprzerwany ciąg infekcji

Osoby z CFS często skarżą się na ciągłe infekcje układu trawiennego, moczowego, oddechowego. Bywa również, że cierpią z powodu przewlekłych bóli stawowych i mięśniowych czy migren. Specjalista medycyny funkcjonalnej sprawdza, czy podłożem wszystkich wymienionych infekcji nie jest poważniejsza choroba np. Fibromialgia lub nieleczona borelioza. Niekiedy rozpoczęcie leczenia jednej z tych chorób znacząco poprawia samopoczucie pacjenta i niweluje występowanie kolejnych infekcji.

Toksyczne środowisko

Ekspozycja na zanieczyszczenia, smog, niebezpieczne składniki obecne w przetworzonym jedzeniu i chemii gospodarczej zdecydowanie odbija się na zdrowiu. CFS może być również skutkiem nadmiernej absorpcji tych toksyn. Nierzadko alergie pokarmowe i skórne, jak również astma czy problemy z metabolizmem powodowane są poważnym zatruciem całego organizmu. W takim przypadku niezbędna okazuje się detoksykacja (za pomocą diety, dopasowanej aktywności fizycznej) oraz wzmocnienie (np. przy pomocy odpowiedniej suplementacji).

Układ hormonalny

Jedną z najczęściej występujących, a jednocześnie zbyt rzadko diagnozowanych chorób, jest niedoczynność tarczycy. W Polsce wynika to z faktu, że normy dla TSH (hormonu zapewniającego odpowiednią pracę tego organu) ustalone są jednakowo – niezależnie od wieku i płci pacjenta. Przesiewowe badania krwi często nie wykazują zatem niepokojących zmian w tym zakresie. Tymczasem holistyczne spojrzenie na pacjenta zakłada, że w interpretacji wyników badań istotne są nie tylko normy dla ludzkości, ale również pojedynczego człowieka – w kontekście jego całościowego zdrowia.

Choroby tarczycy o podłożu hormonalnym znacznie wpływają na samopoczucie pacjenta, nie są jednak jedynymi, które specjalista medycyny funkcjonalnej wyklucza w toku stawiania diagnozy. Dodatkowo często zlecane są badania endokrynologiczne poziomu testosteronu, prolaktyny czy próby wątrobowe.

Aspekty psychologiczne

Partnerstwo terapeutyczne między pacjentem a lekarzem to podstawowy element medycyny funkcjonalnej. Psychika człowieka znacząco wpływa na procesy fizjologiczne, chociaż w konwencjonalnej medycynie głównie pamięta się o odwrotnym procesie (chory na ciele człowiek ma pogarszające się samopoczucie psychiczne). Pacjenci z CFS nierzadko są w stanie pokonać chorobę jedynie wtedy, gdy wraz z podjęciem powyższych działań, zdecydują się na zaopiekowanie swojej psychiki. Psychoterapia skupiająca się na jednostkowych problemach danej osoby pozwala na zbudowanie większej świadomości siebie, przepracowanie przeżytych traum i wprowadzenie niezbędnych zmian w trybie życia.

Leczenie zespołu chronicznego zmęczenia w medycynie funkcjonalnej

Leczenie zespołu chronicznego zmęczenia jest dużym wyzwaniem dla specjalistów, ponieważ każdy jego przypadek różni się od pozostałych. Z tego względu jedynie holistyczne podejście do pacjenta i sprawdzenie stanu zdrowia we wszystkich sześciu wymienionych wyżej aspektach daje nadzieję na zdiagnozowanie prawdziwej przyczyny problemu i wprowadzenie systemowego, zindywidualizowanego planu leczenia. Oprócz ustalenia konkretnych zmian w sposobie żywienia i wprowadzenia dopasowanej suplementacji, lekarz prowadzący może zalecić również konsultacje z psychoterapeutą, osteopatą, endokrynologiem.

Leczenie CFS metodami sugerowanymi przez medycynę funkcjonalną najczęściej trwa kilka miesięcy, jednak pacjenci uzyskują stopniową poprawę samopoczucia już od pierwszych sesji terapeutycznych.